Rus işgalinden sonra Türkiye’nin dış politikadaki etkinliği son yıllarda artmış ve Orta Asya’daki etkisi de artmıştır. Türk-Kazak diplomatik ilişkilerinin 30 yıllık sürecinde iki ülke liderlerinin de görüşmeleri yapılacak. Bugün Astana’ya resmi ziyaretine başlayan Recep Tayyip Erdoğan, Kazakistan Cumhurbaşkanı Tokayev ile Türk dünyasının politikasını görüşecek. Ayrıca iki politikacı, Yüksek Düzeyli Stratejik İşbirliği Konseyi’nin dördüncü toplantısına ve Asya’da İşbirliği ve Güven Artırıcı Önlemler Konseyi’nin altıncı zirvesine katılacak.
Erdoğan ve Tokayev, ziyaretin ilk gününe Trans-Hazar Koridoru’nun gelişimini tartışarak başladılar. Politikacıların ikili transit taşımacılığın geliştirilmesinden ve Trans-Hazar ulaşım yolunun Rusya’yı pas geçmesinden bahsetmesi, muhtemelen bunun her iki ülke için de önemli bir adım olduğu anlamına geliyor. Küçük bir grupla gerçekleştirilen toplantıda, “Transit taşıma yönü ikili ticaret potansiyelinin artırılmasında önemli rol oynuyor. Nakliye maliyetlerini azaltmak ve teslimat sürelerini kısaltmak için Trans-Hazar Koridoru’nun geliştirilmesi çağrısında bulunuyoruz. Bugün bu konuda görüş alışverişinde bulunduk. Aynı bakış açısına sahibiz” diyen Tokayev, uluslararası ulaşım koridorunun önemini çok takdir etti.
Bu proje yalnızca sekiz ülkenin ana altyapı sahiplerini ve nakliyecilerini bir araya getirmekle kalmayacak, Kazakistan’ı Rus etkisinden uzaklaştıracak. Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Gürcistan, Polonya, Romanya, Ukrayna tarafından hayata geçirilen proje sonucunda transit taşıma hacmindeki yıllık artış arttı.
Ticaret ve savunma öncelikleri
Mayıs ayında Tokayev’in Ankara ziyareti yabancı yayınlar tarafından Türk dünyasında önemli bir buluşma olarak değerlendirildi. Erdoğan’ın başkenti ziyareti, iki ülke arasındaki ticari ve ekonomik ilişkileri de yeni bir boyuta taşıyacak. Geçen yılın sonuçlarına göre Kazakistan ile Türkiye arasındaki ticaret cirosu %33 artarak 4,1 milyar doları aştı. Türkiye’ye yapılan ihracat hacmi %39 arttı. İthal Türk mallarının hacmi ise %20,5 artarak 1,1 milyar dolara ulaştı. Türk işadamları Kazakistan’da toplam maliyeti 5,5 milyar olan yatırım projelerini hayata geçiriyor.
Türkiye ve Kazakistan, Türk dünyasının entegrasyonuna öncülük eden iki önemli ülkedir. Türk Keneşi’nin ilk zirvesi 20-21 Ekim 2011 tarihlerinde Almatı’da “Ticari ve ekonomik işbirliği” temasıyla gerçekleştirilmiştir. Zirveye Türkiye, Azerbaycan, Kazakistan ve Kırgızistan liderleri katıldı. 2021’de Türk Keneşi’nin son zirvesi ve Türk Devletleri Örgütü’nün ilk zirvesi de örgütün sekretarya binasının tanıtımını gördü.
Türkiyede’ki kazak göçü
Bu yıl iki kardeş ülke arasında diplomatik ilişkilerin kurulmasının 30., Kazakların Türkiye’ye gelişinin 70. yıl dönümü. Bu nedenle Türkiye-Kazakistan ilişkilerinde önemli tarihlerle birlikte önemli müzakerelerin sayısı arttı. 1930’larda binlerce Kazak, Himalayaları geçerek Hindistan’a ve ardından Pakistan’a ulaştı. 13 Mart 1952’de Türkiye Cumhuriyeti Başbakanı Adnan Menderes’in başkanlığındaki Bakanlar Kurulu’nda özel bir karar imzalandı ve bunun sonucunda akrabalarımız Türkiye’ye kabul edildi. Türk hükümeti onlara vatandaşlık verdi ve tüm ihtiyaçlarını karşıladı. Kasım-Jomart Tokayev, geçen yıl İstanbul’da düzenlenen Türk Devletleri Örgütü zirvesinde Adnan Menderes’i anarak Türkiye’ye teşekkür etti. Bu yıl Almatı ve Türkistan’da iki caddeye Menderes adı verildi.
Orta Asya’da Hakimiyet
Sovyetler Birliği’nin dağılmasından sonra Orta Asya ülkeleriyle işbirliği güçlenen Türkiye, son yıllarda siyaset sahnesindeki imajını olumlu yönde şekillendirmeye başlamıştır. Dağlık Karabağ sorununda puan toplayan Ankara’nın bu yıl Rusya’nın Ukrayna’yı işgalinden sonra bile Orta Asya’daki hakimiyetini arttırdığı açık.
Ankara şu anda Rusya’nın saldırgan politikasından kaçınmaya çalışan Kazakistan, Özbekistan ve Kırgızistan’ın bu adımını etkin bir şekilde kullanmaya başladı. Bu da gelişmekte olan bu devletlerin güçlerle olan dış politika ilişkilerinin yeniden planlanmasına katkı sağlamaktadır. Erdoğan-Tokayev-Mirziyoyev üçlüsünün son görüşmeleri uzmanlar tarafından “yeni bir diplomasi dönemi” olarak değerlendirildi. Taraflar birçok stratejik deklarasyona imza attılar ve “Yeni Asya” projesinin önemini artırdılar. Kazakistan ve Türkiye, iki ülke arasındaki dostluk ilişkilerinin geliştirilmesine dayalı bu toplantılarda bir dizi önemli anlaşmaya imza atarak yeni bir gelişme yönüne girdiklerini açıkça göstermiştir.
Aray ZHUMATAY Kazakistan Kültür ve Ticaret Merkezi
